138 139

เกี่ยวกับ


วัดนันทาราม

ชุมชนวัดนันทาราม หรือที่ชาวบ้านในท้องถิ่นเรียก “บ้านนันตา” ตั้งอยู่ในตำบลหายยา เขตเทศบาลนครเชียงใหม่ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองเชียงใหม่ ติดกับประตูเชียงใหม่

ชุมชนนันทาราม มีอาชีพทำเครื่องเขิน เป็นอาชีพดั้งเดิมของชุมชน เนื่องจากเป็นการสืบทอด มรดกทางภูมิปัญญามาจากบรรพบุรุษชาวเขิน ที่มีการประดิษฐ์ เครื่องใช้ขึ้นใช้เอง และมีจุดเด่นที่เป็นเครื่องเขิน ตามแบบชาวเขินแท้ ที่มีอยู่ที่เดียวในประเทศไทย ซึ่งปัจจุบัน การทำหัตถกรรมเครื่องเขินในชุมชนนันทาราม พบได้ เพียงภายในวัดนันทารามเท่านั้น ที่ยังคงมีการสืบทอดอยู่

กลุ่มอาชีพทำเครื่องเขินชุมชนวัดนันทาราม (วิชัยกุลเครื่องเขิน) จังหวัดเชียงใหม่ ได้สืบสานวิธีการทำเครื่องเขินมาจากบรรพบุรุษชาวไทเขิน ที่อพยพมาจากเชียงตุง เมื่อ ๒๐๐ กว่าปีก่อน โดยรากเหง้าคนสำคัญในการทำเครื่องเขินของชุมชน และจังหวัดเชียงใหม่ คือ คุณยายจันทร์เป็ง วิชัยกุล หรือ แม่อุ๊ย จันทร์เป็ง ที่ฝึกฝนให้หลายครัวเรือนทำเครื่องเขินกันอย่างแพร่หลาย และได้ร่วมกับตัวแทนชุมชน จัดตั้งกลุ่มอาชีพเครื่องเขินชุมชนวัดนันทาราม (วิชัยกุลเครื่องเขิน) เพื่อช่วยสืบทอดสืบทอดภูมิปัญญาในการทำเครื่องเขินให้กับสมาชิก จนสร้างชื่อเสียงอย่างแพร่หลาย กลายเป็นสุดยอด หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ประจำจังหวัดเชียงใหม่

ประวัติ


วัดนันทาราม

ชุมชนนันทาราม

ชุมชนวัดนันทาราม หรือที่ชาวบ้านในท้องถิ่นเรียก “บ้านนันตา” ตั้งอยู่ในตำบลหายยา เขตเทศบาลนครเชียงใหม่ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองเชียงใหม่ ติดกับประตูเชียงใหม่

ชุมชนนันทาราม มีอาชีพทำเครื่องเขิน เป็นอาชีพดั้งเดิมของชุมชน เนื่องจากเป็นการสืบทอด มรดกทางภูมิปัญญามาจากบรรพบุรุษชาวเขิน ที่มีการประดิษฐ์ เครื่องใช้ขึ้นใช้เอง และมีจุดเด่นที่เป็นเครื่องเขิน ตามแบบชาวเขินแท้ ที่มีอยู่ที่เดียวในประเทศไทย ซึ่งปัจจุบัน การทำหัตถกรรมเครื่องเขินในชุมชนนันทาราม พบได้ เพียงภายในวัดนันทารามเท่านั้น ที่ยังคงมีการสืบทอดอยู่

กลุ่มอาชีพทำเครื่องเขินชุมชนวัดนันทาราม (วิชัยกุลเครื่องเขิน) จังหวัดเชียงใหม่ ได้สืบสานวิธีการทำเครื่องเขินมาจากบรรพบุรุษชาวไทเขิน ที่อพยพมาจากเชียงตุง เมื่อ ๒๐๐ กว่าปีก่อน โดยรากเหง้าคนสำคัญในการทำเครื่องเขินของชุมชน และจังหวัดเชียงใหม่ คือ คุณยายจันทร์เป็ง วิชัยกุล หรือ แม่อุ๊ย จันทร์เป็ง ที่ฝึกฝนให้หลายครัวเรือนทำเครื่องเขินกันอย่างแพร่หลาย และได้ร่วมกับตัวแทนชุมชน จัดตั้งกลุ่มอาชีพเครื่องเขินชุมชนวัดนันทาราม (วิชัยกุลเครื่องเขิน) เพื่อช่วยสืบทอดสืบทอดภูมิปัญญาในการทำเครื่องเขินให้กับสมาชิก จนสร้างชื่อเสียงอย่างแพร่หลาย กลายเป็นสุดยอด หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ประจำจังหวัดเชียงใหม่

หัตถศิลป์เครื่องเขิน ชุมชนนันทาราม


“เครื่องเขิน” หมายถึง เครื่องใช้สอยที่ทําขึ้นโดยไม้ หรือไม้ไผ่ ตกแต่งให้สวยงามด้วยยางรักสีชาด มุก ทองคํา เปลว หรือเงินเปลว ในภาษาอังกฤษใช้คําว่า Laoquer ware เครื่องเขินเรียกตามนามของผู้ประดิษฐ์ คือ ไทยเขิน ทาง เชียงตุง ซึ่งเป็นเชลยที่ถูกกวาดต้อนมาตั้งรกรากอยู่ที่เชียงใหม่ และถ่ายทอดวิชาหัตถกรรมให้ชาวเชียงใหม่ ซึ่งในเวลา ต่อมาได้กลายเป็นแหล่งผลิตเครื่องเขินที่สําคัญของประเทศไทย หมู่บ้านที่ได้ชื่อว่ามีการทําเครื่องเขิน คือ ชุมชนเครื่อง เขินวัดนันทาราม

เครื่องเขินเป็นหัตถกรรมล้านนาของทางภาคเหนือที่มีความสวยงามทางรูปทรง และโดดเด่นที่ลวดลาย ซึ่ง เป็นเอกลักษณ์ของชาวไทยมายาวนาน จากสมัยก่อนนิยมทําเป็นภาชนะเครื่องใช้ในครัวเรือน เช่น แจกัน ถาด ตลับ ขันน้ํา โถ โดยทําขึ้นจากไม้ไผ่สาน แล้วทาด้วยรักสีดํา ตกแต่งลวดลายด้วยทองคําเปลว เงินเปลว เพื่อให้เกิดลวดลายที่ สวยงาม เครื่องเขินที่นิยมผลิตในชุมชนนันทาราม คือ เครื่องเขินลายทอ เครื่องเขินลายชุด เครื่องเขินประดบเปลือกไข่ เครื่องเขินเพนต์สี

เครื่องเขินนันทาราม มีเอกลักษณ์โดดเด่นเฉพาะตัว ซึ่งมีโครงสร้างเป็นโครงสานสายขัดด้วยเว้นตอกไม้ไผ่ ที่มี การเหลาให้ได้ขนาดเล็กเรียบบางคล้ายทางมะพร้าวสาน ขัดกับตอกเส้นบางแบนเป็นรูปแฉกรัศมีจากก้นของภาชนะ จนได้รูปทางตามความต้องการ โดยไม่ต้องมีการตามโครงให้แข็ง ซึ่งเครื่องเขินชนิดนี้ จะมีโครงที่แน่นแข็งแรงเรียบ เสมอกันโดยตลอด เมื่อทารักสมุกแล้วขัดก็จะได้รูปภาชนะที่ค่อยข้างเรียบเกลี้ยงบาง และมีความเบา การตกแต่งของ เครื่องเขินชนิดนี้ มีลักษณะเด่นที่นิยมการขูดลาย หรือภาษาล้านนา เรียกว่า “ฮายดอก” เช่น พานรอง ขันดอก หับใส่ ผ้า เซี่ยนหมาก หรือตลับใส่ของ เป็นต้น

บุคคลสําคัญของงานเครื่องเขินนันทาราม มีมายาวนานกว่า 100 ปี คือ แม่อุ๊ย จันทร์เป็ง วิชัยกุล (ปัจจุบันเสีย ชีวิตแล้ว) สมัยก่อนแม่อุ๊ยจันทร์เป็ง กับแม่ครูอีกหลายคนได้ช่วยกันให้ความรู้การทําเครื่องเขินฝึกฝนงานให้กับคนใน ชุมชนนันทาราม ซึ่งเป็นที่รู้จักของผู้คนทั่วไปในนาม วิชัยกุลเครื่องเขิน

ชุมชนวัดนันทาราม ตําบลหายยา อําเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ยังคงเป็นศูนย์การเรียนรู้เครื่องเขินที่มีชื่อ เสียงของล้านนาเป็นแหล่งผลิตเครื่องเขิน และถ่ายทอดภูมิปัญญาในการทําเครื่องเขินให้กับคนรุ่นใหม่ชุมชน และผู้ สนใจทั่วไป ซึ่งถือว่าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ได้ถ่ายทอดสืบต่อกันมาจนปัจจุบัน

มัลติมีเดีย

ข่าวสารประชาสัมพันธ์